Građanski i trgovački zakonik u Srbiji postavlja jasna i stroga ograničenja kada je u pitanju sloboda raspolaganja imovinom putem testamenta i precizno uređuje situacije u kojima preživjeli supružnik može izgubiti pravo na nasleđe.
Uverenje da testament uvek garantuje konačnu raspodelu imovine sve češće se dovodi u pitanje. Srpsko nasledno pravo propisuje obavezna pravila koja imaju prednost nad ličnom voljom ostavioca. U određenim okolnostima, preživjeli supružnik može ostati bez nasledstva, čak i ako je pokojnik u testamentu jasno naveo drugačiju raspodelu.
Testament nema uvek apsolutnu snagu. Zakon štiti tzv. nužni deo, odnosno zakonom zagarantovani udeo u nasledstvu koji pripada određenim članovima porodice. Taj deo može u potpunosti ili delimično ograničiti volju pokojnika i u posebnim slučajevima dovesti do toga da supružnik ne dobije imovinu koju očekuje.
Zakon precizno određuje ko su nužni naslednici i na koji način se imovina deli u zavisnosti od porodične strukture u trenutku smrti. Raspodela se vrši na sledeći način:
- Ako postoje deca, supružnik nasleđuje deo koji je jednak delu svakog od potomaka.
- Ako nema dece, ali postoje roditelji ili drugi preci, nasledstvo se deli između supružnika i uzlaznih srodnika.
- Ako nema potomaka ni predaka, supružnik može naslediti celokupnu imovinu.
Postoje i situacije u kojima udovica ili udovac gube pravo na nasleđe, bez obzira na sadržaj testamenta. To se dešava ako je brak zaključen neposredno pre smrti, bez dokaza o stvarnoj bračnoj zajednici, ili ako je došlo do trajnog prekida zajedničkog života, faktičke razdvojenosti ili razvoda, bez dokazanog pomirenja.
Osnovni cilj srpskog naslednog prava jeste zaštita najbližih srodnika i sprečavanje zloupotreba koje bi mogle ugroziti zakonske naslednike. Zbog toga nijedna testamentarna odredba ne sme povrediti nužni nasledni deo. Ako se to dogodi, sud ima pravo da takve odredbe preispita i ispravi tokom ostavinskog postupka.
