Geološka vremenska kapsula: Otkriven fragment okeanskog dna star 250 miliona godina
Površina naše planete se tokom miliona godina neprestano menjala: kontinenti su se pomerali, planine uzdizale, a okeani nestajali. Ipak, duboko ispod naših nogu, u nepristupačnim slojevima Zemljinog omotača, ovi pokreti ostavljaju tragove koji opstaju eonima. Naučnici su nedavno identifikovali jedan od tih „fosilizovanih“ tragova: fragment okeanskog dna koji je potonuo pre više od 250 miliona godina i još uvek se nalazi u prelaznoj zoni plašta, na dubini većoj od 400 kilometara ispod Tihog okeana.
Ovo otkriće je od ogromnog značaja jer ostaci drevne zone subdukcije — procesa u kojem jedna tektonska ploča klizi ispod druge — pripadaju ploči koja je nestala sa lica Zemlje stotinama miliona godina pre nas. Umesto da potpuno potone u jezgro, ova ploča je ostala zarobljena u prelaznoj zoni, služeći kao geološka vremenska kapsula iz doba pre dinosaurusa.
Fosil iz dubina unutrašnjosti planete
Istraživačka grupa je otkrila anomaliju koja se jasno izdvaja: zona je znatno deblja nego što je uobičajeno, sa većim seizmičkim brzinama, što ukazuje na niže temperature u odnosu na okruženje. Ovaj fosilni fragment okeanskog dna sugeriše da sav subdukovani materijal ne stiže do samog jezgra, već deo njega ostaje „zaglavljen“ na srednjim nivoima stotinama miliona godina.
Ovo otkriće bi moglo rešiti misteriju Pacifičke provincije (LLSVP), džinovske strukture u donjem omotaču koja zbunjuje geofizičare. Nova istraživanja sugerišu da je ova drevna ploča delovala kao fizička barijera, oblikujući duboku arhitekturu naše planete kakvu poznajemo danas.
Zemljina unutrašnjost se kreće sporije nego što smo mislili
Studija je otkrila i nešto neočekivano: materijal koji tone kreće se za 50 odsto sporije nego što predviđaju trenutni naučni modeli. Ovo usporavanje ima dalekosežne posledice na globalne procese kao što su vulkanizam, kretanje tektonskih ploča, pa čak i evolucija Zemljinovog magnetnog polja.
Kako je anomalija uočena?
Do ovih podataka naučnici su došli analizom hiljada seizmičkih snimaka talasa koji se odbijaju od unutrašnjih slojeva planete. Koristeći napredne statističke metode i globalne tomografske modele, tim je uspeo da stvori detaljnu mapu prelazne zone ispod Pacifika. Kvalitet i gustina podataka prikupljenih poslednjih decenija omogućili su nivo detalja koji je ranije bio nezamisliv.
Početak nove ere u dubokoj geologiji
Ovo otkriće otvara prozor u daleku prošlost i postavlja nova pitanja: Koliko sličnih fosilnih struktura postoji ispod nas? Moderna geologija prolazi kroz transformaciju zahvaljujući tehnologijama koje nam omogućavaju da vidimo nevidljivo. Planeta Zemlja se pokazuje kao sistem sa mnogo „dubljim pamćenjem“ nego što smo ikada zamišljali.
Tim predvođen Jingquanom Wangom već planira proširenje istraživanja na ostatak planete, sa ciljem da mapira sve stare zone subdukcije i razume kako su ovi „ožiljci“ u unutrašnjosti oblikovali istoriju Zemlje.
