Arheološki tim sa Univerziteta u Mičigenu došao je 2023. godine do neverovatnog otkrića u drevnom grčkom gradu Notion, smeštenom na zapadnoj obali današnje Turske. Pronašli su ćup pun zlatnih novčića, zakopan ispod jedne helenističke kuće. Iako je nalaz otkriven prošle godine, javnost je o njemu obaveštena tek nedavno, nakon zvaničnog odobrenja Ministarstva kulture i turizma Turske.
Zagonetka napuštenog bogatstva
„Otkriće ovako dragocenog nalaza u kontrolisanim arheološkim iskopavanjima je izuzetno retko. Niko nikada ne zakopava blago sa novčićima, posebno od plemenitih metala, bez namere da ga vrati. Stoga, samo najteža nesreća može objasniti zašto je ovakvo blago ostalo sačuvano“, objašnjava Kristofer Rate, profesor arheologije antičkog Mediterana i direktor arheološkog istraživanja u Notion-u.
Ovi novčići potiču iz 5. veka pre nove ere i na njima je prikazana figura klečećeg strelca – karakterističan simbol persijskog darika. Ovaj novac je izdavalo Ahemensko carstvo, a najverovatnije je kovan u Sardu, gradu udaljenom skoro 100 kilometara severoistočno od Notion-a. Arheolozi pretpostavljaju da je blago bilo sakriveno radi sigurnosti tokom nekog od brojnih sukoba koji su potresali ovaj region.
Naučna vrednost iznad materijalne
Blago je pronađeno u uglu sobe u velikoj kući koja je imala centralno dvorište od skoro 40 kvadratnih metara. Pored novčića, arheolozi su pronašli i fragmente keramike iz istog perioda koji pomažu u preciznijem datiranju. Za razliku od mnogih drugih darika koji se nađu na ilegalnom tržištu antikviteta, ovaj nalaz je sačuvao svoj arheološki kontekst, što mu daje ogromnu naučnu vrednost.
„Arheološki nalaz bez kontekstualnih informacija je kao osoba sa amnezijom, osoba bez sećanja. On je i dalje zanimljiv i važan, ali gubitak znanja je nemerljiv“, ističe profesor Rate. Novčići se trenutno nalaze u Arheološkom muzeju u Efesu, gde će biti detaljno proučeni kako bi se utvrdila njihova stvarna funkcija i uloga u finansiranju antičkih plaćenika i vojnih pohoda.
