Šta je Efekat relativne starosti?
Godinama se verovalo da sportski talenat zavisi gotovo isključivo od genetike, truda i treninga. Međutim, sportska nauka pokazuje da postoje manje vidljivi faktori koji presudno utiču na razvoj sportiste. Jedan od njih je mesec rođenja. Prema međunarodnim istraživanjima, osobe rođene u januaru, februaru i martu obično imaju značajnu prednost u sportu, posebno tokom formativnih faza.
Ovaj fenomen je poznat kao Efekat relativne starosti (RAE) i široko je proučavan u disciplinama kao što su fudbal i hokej na ledu. Ključ je u tome kako su organizovane starosne kategorije: oni koji su rođeni početkom godine su, u proseku, skoro godinu dana stariji od svojih vršnjaka rođenih krajem godine, što je odlučujuće tokom detinjstva i adolescencije u Srbiji kao i u svetu.
Prednost u sazrevanju i sistemska podrška
RAE opisuje prednost u sazrevanju. Sportisti rođeni u prvim mesecima godine često pokazuju veći fizički razvoj, snagu, brzinu i psihomotornu zrelost. To ih čini uočljivijim na početnim testovima i treninzima, što direktno utiče na percepciju trenera i pedagoga. Kao posledica toga, ovi mladi ljudi dobijaju:
- Više prilika za igru i takmičenje;
- Kvalitetnije treninge;
- Veći stepen stručnog praćenja i mentorstva.
Ovo stvara specifičan krug uspeha koji dugoročno povećava njihov učinak. Naučni dokazi iz različitih sportova potvrđuju ovaj trend. Fenomen je prvi put identifikovan u Kanadi, u studijama o hokeju na ledu, gde je otkriveno da je oko 40% vrhunskih mladih igrača rođeno između januara i marta. Kasnija istraživanja u časopisima poput Journal of Sports Sciences i Sports Medicine potvrdila su da se RAE pojavljuje u gotovo svakom sportu sa strogim starosnim kategorijama.
Pitanje talenta ili sistema?
Psiholozi i sportski stručnjaci se slažu da nije reč o većoj urođenoj veštini, već o logističkoj prednosti u procesu formiranja. U tom smislu, debata je povezana i sa sportskim obrazovanjem, jer mnogi talenti rođeni krajem godine budu zapostavljeni pre nego što uopšte dobiju priliku da razviju svoj pravi potencijal. Razumevanje ovog efekta omogućava nam da preispitamo sisteme detekcije talenata, težeći pravednijem sportu koji se fokusira na stvarni razvoj deteta, a ne na trenutnu fizičku dominaciju uslovljenu kalendarom.
