Oduzimanje privatne svojine na osnovu etničke pripadnosti smatra se reliktom prošlosti, ali u srcu moderne Evrope dešava se upravo to. U Slovačkoj je pokrenut talas eksproprijacije zemljišta, usmeren prvenstveno protiv mađarske manjine i austrijskih državljana, a sve na osnovu spornih zakona iz 1945. godine.
Slovački advokat Janoš Fijala-Batora, stručnjak za ljudska prava, upozorava da su državni službenici „vaskrsli“ decenijama stare Benešove dekrete kako bi sistematski plenili imovinu bez ikakve naknade.
„Bez odštete, tiho i sistematski“
Nakon Drugog svetskog rata, Benešovi dekreti su pripadnike nemačke i mađarske manjine kolektivno proglasili nacističkim saradnicima, što je bio osnov za oduzimanje njihove imovine. Iako se verovalo da je ova praksa davno okončana, slovačke vlasti je sada nastavljaju tamo gde su stale pre 80 godina.
- Glavni akteri: Državni fond za zemljište je ključna institucija u ovom procesu. Iako je praksa kratko obustavljena 2022. godine, povratkom Roberta Fica na vlast, oduzimanja su postala masovna.
- Obim zaplene: Advokat Fijala-Batora ističe da je samo od prošle godine zaplenjeno preko 1.000 hektara zemlje, dok se stotine novih slučajeva javljaju svakog meseca, naročito na jugu Slovačke.
- Motivi: Dok se u nekim slučajevima radi o državnim projektima poput auto-puteva, sumnja se da iza mnogih zaplena stoje kriminalne mreže koje profitiraju na otetoj zemlji.
Fico kažnjava svaku kritiku zatvorom
Uprkos jasnom kršenju slovačkog i međunarodnog prava, premijer Robert Fico čvrsto brani primenu dekreta, nazivajući ih temeljem posleratnog poretka. Kako bi suzbio otpor, uveo je drakonske mere:
- Zabrana kritike: Hitnim zakonom zabranjeno je svako dovođenje u pitanje Benešovih dekreta.
- Zatvorske kazne: Svako ko kritikuje ovaj posleratni poredak rizikuje kaznu zatvora do šest meseci.
Politički potres: Da li će Orban ćutanjem izgubiti birače?
Situacija dobija i međunarodnu dimenziju. Dok ispred slovačke ambasade u Budimpešti traju žestoki protesti, mađarski premijer Viktor Orban, inače blizak saveznik Roberta Fica, upadljivo ćuti.
Ovu tišinu koristi mađarska opozicija na čelu sa Peterom Mađarom, koji tvrdi da Orban žrtvuje interese sopstvenog naroda zarad političkih saveza. S obzirom na to da su predstojeći izbori u aprilu, sudbina Mađara u Slovačkoj mogla bi postati prelomna tema za birače u samoj Mađarskoj.
| Strana u sporu | Stav i zahtevi |
|---|---|
| Vlada Slovačke (Fico) | Dekreti su važeći; kritika se kažnjava zatvorom. |
| Slovačka opozicija | Osuđuje kolektivnu krivicu i zahteva suočavanje s prošlošću. |
| Evropska komisija | Pod pritiskom da reaguje zbog kršenja vlasničkih prava. |
Budućnost na sudu u Strazburu
Advokat Fijala-Batora smatra da bi Evropska komisija morala hitno da reaguje. Tokom pristupnih pregovora, Slovačka je uveravala Brisel da se Benešovi dekreti više ne primenjuju. Povratak principu kolektivne krivice u 21. veku predstavlja opasan presedan koji preti da ozbiljno naruši odnose unutar Evropske unije.
