Povratak iz zaborava: Čudo na Havajima
Havaji su dom jedne od najvećih koncentracija jedinstvenih vrsta na planeti, ali su takođe i poprište nekih od najbržih i najtiših izumiranja. Dok se novi organizmi tek opisuju, drugi nestaju pod pritiskom promena u ekosistemu koje nisu mogli da izdrže. To je bila sudbina i malog drvnog puža koji je proveo punih 30 godina kao vrsta istrebljena u divljini.
Glavni krivci za njegov nestanak bili su invazivni predatori, pre svega mesožderni puž „ružičasti vuk“ (Euglandina rosea), ali i pacovi i kameleoni koji su vršili neprestan pritisak na populaciju. Iako se činilo da je proces nepovratan, nauka je ove godine uspela da ga vrati u njegovo prirodno stanište.
Dug put do oporavka vrste Achatinella fuscobasis
Glavni akter ovog povratka je Achatinella fuscobasis, jedan od najređih drvnih puževa sa ostrva Oahu. Njegov oporavak je rezultat decenija mukotrpnog rada koji je započeo još sedamdesetih godina prošlog veka, kada su naučnici primetili nagli pad njihove brojnosti. Situacija je bila kritična zbog nekoliko faktora:
- Invazivni predatori: Ružičasti vuk-puž proždirao je domaće primerke neverovatnom brzinom.
- Mehanička uništenja: Pacovi su drobili njihove krhke ljušture.
- Biološki tempo: Ovim puževima je potrebno pet do sedam godina da dostignu zrelost i imaju samo nekoliko mladih godišnje, što ih čini nemoćnim u trci sa predatorima koji se brzo razmnožavaju.
Godine 1991. biolog Majkl Hadfild sa Univerziteta na Havajima prikupio je poslednjih 11 poznatih primeraka iz divljine. Ta odluka je označila početak programa uzgoja u zatočeništvu koji je trajao više od tri decenije u strogo kontrolisanim laboratorijskim uslovima.
Inovativna zaštita: „Kāhuli kīpuka“
Vraćanje puževa u šumu bez zaštite značilo bi njihov siguran kraj. Zbog toga su kreirani kāhuli kīpuka – visokobezbedni ograđeni prostori sa glatkim zidovima i električnim barijerama niskog napona koje odbijaju predatore bez ubijanja. Pre svakog puštanja, volonteri i tehničari su proveli stotine sati uklanjajući pacove i invazivne puževe unutar perimetra.
Reintrodukcija je započela u decembru 2024. godine u rezervatu planina Ko’olau i nastavljena je tokom 2025. i početkom 2026. godine. Naučnici sada vrše noćno praćenje puževa, koji su obeleženi bojom vidljivom pod UV svetlom kako bi ih lakše locirali u gustoj vegetaciji.
Simbol havajske kulture i prirode
Ovaj drvni puž, lokalno poznat kao kāhuli, živi na lišću i stablima gde se hrani gljivicama i mikroskopskim algama, čime doprinosi mikrobiološkoj ravnoteži šume. Njegova ljuštura je prava mala umetnost prirode, sa prugama u bojama od bele i smeđe do žute i crvenkaste.
Pored ekološke vrednosti, ovaj puž zauzima važno mesto u havajskoj kulturi. Pojavljuje se u pesmama, plesovima i legendama, gde mu se pripisuje simbolična sposobnost da peva. Iako će potpuni oporavak trajati generacijama, ovaj povratak u divljinu ruši trend koji je decenijama delovao kao definitivna presuda za ovu vrstu.
