Antarktik je postao centar vizionarske naučne inicijative koja ima za cilj spasavanje dragocenih podataka o prošlosti naše planete. U trenutku kada se glečeri širom sveta ubrzano povlače, evropski naučnici su uspeli da stvore jedinstveno skladište za ledene uzorke prikupljene sa najviših planinskih vrhova.
Ovaj projekat koristi ekstremne prirodne uslove zaleđenog kontinenta kako bi očuvao klimatski arhiv koji će biti ključan za istraživanja u narednim vekovima. Umesto knjiga, police ove neobične biblioteke ispunjene su isključivo ledom.
Svetilište pod snegom: Kako je izgrađena ledena riznica?
Na antarktičkoj visoravni, na nadmorskoj visini većoj od 3.200 metara, nalazi se francusko-italijanska stanica Concordia. Upravo tamo je u gustom snegu iskopana pećina koja služi kao trezor.
- Dimenzije objekta: Konstrukcija je dugačka oko 35 metara, a visoka i široka po pet metara.
- Prirodni zamrzivač: Nalazi se na dubini od deset metara ispod površine, gde temperatura konstantno iznosi oko -52 stepena Celzijusa.
- Bez veštačke energije: Za očuvanje uzoraka nisu potrebni rashladni sistemi, što garantuje sigurnost čak i u slučaju tehničkih kvarova.
U ovoj prostoriji već su pohranjeni prvi uzorci ledenih jezgara uzetih sa evropskih Alpa, konkretno sa masiva Mont Blanc i Grand Combin. Cilj je da se ovde sakupi led iz svih krajeva sveta pre nego što planinski glečeri potpuno nestanu.
Šta nam govore „stranice“ od leda?
Ledena jezgra funkcionišu kao savršene vremenske kapsule atmosfere. Ona nastaju slojevitim taloženjem snega koji se decenijama sabija, zarobljavajući čestice iz vazduha:
- Atmosferski podaci: Unutar leda ostaju sačuvani prašina, aerosoli, gasovi i ostaci vulkanskih erupcija.
- Indikatori temperature: Prozirni slojevi ukazuju na toplije periode topljenja, dok izotopi vode omogućavaju preciznu rekonstrukciju temperature iz prošlosti.
- Vremenski markeri: Vulkanski sulfati služe kao „datumi“ koji pomažu naučnicima da precizno odrede godinu svake naslage.
Naučnici ističu da prava vrednost ovih uzoraka leži u budućem potencijalu. Veruje se da će tehnologije koje će biti razvijene za 100 ili 200 godina moći da izvuku informacije koje su nam danas potpuno nedostupne.
Diplomatski izazov i globalni značaj
Inicijativa je pokrenuta još 2015. godine i uključuje vrhunske institucije iz Francuske, Italije i Švajcarske. Transport prvih uzora do Antarktika bio je logistički podvig koji je trajao skoro 50 dana, koristeći ledolomce i specijalne avione u strogo kontrolisanim temperaturnim uslovima.
S obzirom na to da je Antarktik regulisan međunarodnim ugovorima, projekat se suočava i sa pravnim izazovima. Cilj je stvaranje međunarodne konvencije koja bi osigurala da ovaj arhiv ostane van dometa političkih interesa i dostupan celokupnoj naučnoj zajednici na osnovu akademskih kriterijuma.
Antarktik kao poslednja linija odbrane
Razlog za hitnost ovog projekta je alarmantna statistika: od 2000. godine pojedini regioni su izgubili do 40% svoje ledene površine. Na globalnom nivou, prosečan pad iznosi oko 5%. Svaki nestali glečer predstavlja trajni gubitak klimatske memorije planete. U tom kontekstu, Antarktik više nije samo daleki kontinent, već ključni čuvar podataka potrebnih za razumevanje klimatskih promena i budućnost nauke u Srbiji i svetu.
